Po sześciu latach do galerii w Ostrawie powraca rzeźbiarz Stanislav Kolíbal z dużą wystawą retrospektywną.

Jeśli poprzednia wystawa Kolíbala w Domu Sztuki zaprezentowała wyjątkową kolekcję rysunków z wczesnego ostravskiego okresu artysty oraz przegląd jego ilustratorskiej twórczości, tym razem wypełni on całą przestrzeń wystawienniczą przeglądem swojej pracy od połowy lat 50. XX wieku do współczesności. Tytuł wystawy brzmi Rzeźba i rysunki, co odzwierciedla główne aktywności twórcze Kolíbala, ale z pewnością nie oddaje pełnego zakresu i sensu tego, jak daleko artysta doszedł w swoim wyjątkowym nowatorstwie pracy z przestrzenią i rysunkiem. Wystawa w Ostrawie jest hołdem dla wybitnego artysty, rodaka z pobliskiej Orłowej, który z Ostravą związał swoje życie w latach 1938–1945. Jest powrotem do rodzinnego regionu i do Ostrawy, której jest honorowym obywatelem, a także przypomnieniem 90. urodzin Kolíbala, które artysta będzie obchodził podczas trwania wystawy. Każda wystawa Kolíbala jest wyjątkowym wydarzeniem. Artysta projektuje je bezpośrednio dla danej przestrzeni, co ma miejsce również w Domu Sztuki. Ekspozycja, oprócz kluczowych prac autora, zaprezentuje również dzieła mniej znane lub rzadko wystawiane. Wystawie towarzyszy autorski katalog z przeglądem twórczości, który dopełnia trylogię dwóch poprzednich katalogów Kolíbala poświęconych Ostravie.

Stanislav Kolíbal urodził się 11 grudnia 1925 roku w Orłowej na Zaolziu. Już w czasie nauki w liceum zainteresował się wszechstronnie sztuką, co zaowocowało studiami grafiki na Akademii Sztuk Pięknych i Projektowania w Pradze (1945–1950) oraz scenografii na Wydziale Teatralnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze (1951–1954). Od lat 50. systematycznie poświęca się rzeźbie. Przełomem w jego myśleniu artystycznym był koniec lat 50., po zapoznaniu się z twórczością takich artystów jak Alexander Calder i Isamu Noguchi. Od tego czasu Kolíbal w oryginalny sposób łączy formalne aspekty rzeźby i pracy z przestrzenią z aspektami znaczeniowymi dzieła. Używa form geometryzujących i abstrakcyjnych, a stopniowo poruszał się w tematach minimalizmu, instalacji, ruchu arte povera, konstrukcji i dekonstrukcji oraz najnowszego neomodernizmu. Początkowo interesowała go niestabilność i chwiejność, później poruszał kwestie czasu, trwania i zaniku.

Od drugiej połowy lat 60. dzieło Kolíbala było prezentowane na międzynarodowych wystawach sztuki światowej, takich jak Sculpture from Twenty Nations w Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku (1967) oraz Between Man and Matter w Tokio (1970). Od lat 60. odbywa wystawy indywidualne w Europie Zachodniej, a w latach 70. i 80. miał pięć wystaw solowych w Nowym Jorku.

Pewna przemiana w twórczości Kolíbala nastąpiła po pobycie artysty w Berlinie Zachodnim w 1988 roku, gdzie przebywał dzięki prestiżowemu stypendium Niemieckiej Akademii (DAAD). W kontakcie z codzienną rzeczywistością wolnego świata zaczął rozważać w swojej twórczości kwestie harmonii i dysharmonii. Zwrócił się wyraźniej ku językowi geometrii, który jednak stosuje jako środek wyrazu podstawowych zasad naszego istnienia. W tym czasie odbyło się również ważne, choć stosunkowo krótkie, pedagogiczne zaangażowanie Kolíbala na Akademii Sztuk Pięknych w Pradze w latach 1990–1993. Istotny był też pobyt roboczy w pracowni Calder’a w Saché nad Loarą w 1992 roku. Pełną retrospektywę pokazał Kolíbal w 1997 roku w Narodowej Galerii w Pradze, a w roku 2000 w hamburskich Deichtorhallen zaprezentował największy zbiór swoich Konstrukcji — drewnianych lub żelaznych obiektów architektoniczno-przestrzennych, w pewnym sensie rysunków przeniesionych w trzeci wymiar. Ostatnie dwie duże wystawy Kolíbala miały miejsce w Pradze, w Jízdárna Zamku Praskiego (2012–13) i w tym roku w Pałacu Targowym.

Najnowsza twórczość Kolíbala opiera się na warstwowym myśleniu rysunkowym i emocjonalnej inteligencji, gdzie formy geometryczne prowadzą własną semantyczną grę zgodności i niezgodności, której celem jest poszukiwanie porządku i harmonii. Kolíbal używa geometrii i abstrakcji, by stworzyć paralelę do naszej rzeczywistości. Skupienie na podstawowym języku formalnym i użycie „neutralnych” białych lub czarnych barw w jego reliefach i obiektach przestrzennych wyraża przekonanie autora, że najprostsza droga jest w sztuce najlepsza. Wyraża także przekonanie, że zadaniem artysty jest uchwycenie i wyrażenie bytu — tego szczególnego połączenia doskonałości z naszą niedoskonałością.

Martin Dostál

Przetłumaczone przy pomocy chatu GPT.

Kurator wystawy: Martin Dostál
Texty: Martin Dostál
Projekt graficzny: Marek Jodas
Propagacja: Kateřina Mertha, Jana Šrubařová