Alfons Maria Mucha urodził się 24 lipca 1860 roku w Ivančicach, małym miasteczku na południu Moraw, w dzisiejszej Republice Czeskiej. Jego ojczyzna od XVI wieku znajdowała się pod panowaniem Habsburgów, a gdy Mucha miał siedem lat, Czesi stali się częścią dualistycznej monarchii austro-węgierskiej. Mimo że czeskie żądania dotyczące niezależności kulturowej i politycznej były przez Austrię ignorowane, narodowy ruch patriotyczny rozwijał się dynamicznie.
Mucha dorastał w okresie napiętej atmosfery politycznej, wywołanej rosnącą świadomością narodową. W 1862 roku powstało wpływowe stowarzyszenie sportowe i polityczne Sokol, w którego działaniach Mucha później angażował się swoją twórczością. W Ivančicach, podobnie jak w wielu innych czeskich miastach, powstawały patriotyczne organizacje. Młody Mucha dzięki swojemu talentowi mógł wspierać ich działania polityczne, tworząc projekty plakatów, ulotek oraz dekoracje sal. Dla Muchy patriotyzm – miłość do ojczyzny – był wrodzoną duchową siłą, która kierowała jego życiem i działalnością artystyczną. Z czasem uczucie to przekształciło się w osobistą filozofię pacyfistyczną. To właśnie ona zainspirowała Muchę do stworzenia epopei słowiańskiej (1911–1928), będącej jego darem dla narodu oraz pomnikiem Słowian i ludzkości.
Podczas długich pobytów poza Czechami to właśnie rodzina w Ivančicach podtrzymywała duchowe więzi artysty z ukochaną ojczyzną.
Ta sekcja przedstawia portrety rodziny Muchy, w tym jego młodszych sióstr Anděly i Anny, jego żony Maruški, która była jego muzą i współpracownicą artystyczną, oraz ich dzieci – Jaroslava i Jiříego. Jako student sztuki w Monachium i Paryżu Mucha kontynuował tworzenie projektów dla „Krokodýla”, czeskiego czasopisma patriotycznego z Ivančic, założonego przez jego szwagra Filipa Kunra. W rysunku „Wspomnienie Ivančic”, wykonanym w Paryżu w 1903 roku, Ivančice uosabiają ciepłe wspomnienia jego młodości. Również fotografie Muchy, wykonane w czasie pracy nad projektem Epopei słowiańskiej, ukazują rodzinne więzi i miłość, dzięki którym osiągnął swoje artystyczne sukcesy.

PLAKATY TEATRALNE I REKLAMOWE
Po kilku latach pracy ilustratorskiej w Paryżu nastąpił dramatyczny zwrot w karierze Muchy. Plakat „Gismonda” (1894), zaprojektowany dla Sarah Bernhardt, stał się sensacją zaraz po wywieszeniu na paryskich plakatach noworocznych w 1895 roku. Paryżanie, przyzwyczajeni do plakatów Chéreta czy Toulouse-Lautreca, byli zachwyceni innowacyjnym stylem Muchy. Na nietypowo wydłużonym formacie zdołał żywo przedstawić sceniczną postać „boskiej Sary” tak, jak ją postrzegała publiczność. Realistyczne ukazanie aktorki jako eleganckiej kobiety z kwiatami we włosach, w luksusowym kostiumie o bogatych detalach oraz egzotyczne bizantyjskie motywy mozaiki w tle — to wszystko były atrakcyjne elementy, które od roku 1896 stały się charakterystyczne dla plakatów i innych grafik Muchy. Styl, który Paryżanie nazwali le style Mucha, przyniósł mu sławę na całym świecie jako jednemu z największych mistrzów secesji.
Sarah Bernhardt, zafascynowana jego sztuką, zaoferowała mu kontrakt i uczyniła go swoim osobistym grafikiem oraz doradcą artystycznym. Mucha stał się najgorętszym nowym talentem na paryskiej scenie artystycznej, poszukiwanym przez czołowych wydawców, drukarzy i galerzystów.
W 1896 roku podpisał umowę z firmą Champenois, właścicielem jednej z największych drukarni we Francji. W latach 1896–1904 w drukarni Champenois powstała większość secesyjnych plakatów i czysto dekoracyjnych paneli, zwanych panó. Niedługo potem Mucha zaczął wykorzystywać swoje projekty do dekoracji różnorodnych przedmiotów użytkowych i dekoracyjnych, mebli, a nawet architektury. Piękna, a jednocześnie finansowo dostępna sztuka Muchy zaczęła pojawiać się w domach zwykłych ludzi, którzy mogli się nią cieszyć na co dzień.

PLAKATY TEATRALNE I REKLAMOWE
Po kilku latach pracy ilustratorskiej w Paryżu nastąpił dramatyczny zwrot w karierze Muchy. Plakat „Gismonda” (1894), zaprojektowany dla Sarah Bernhardt, stał się sensacją zaraz po wywieszeniu na paryskich plakatach noworocznych w 1895 roku. Paryżanie, przyzwyczajeni do plakatów Chéreta czy Toulouse-Lautreca, byli zachwyceni innowacyjnym stylem Muchy. Na nietypowo wydłużonym formacie zdołał żywo przedstawić sceniczną postać „boskiej Sary” tak, jak ją postrzegała publiczność. Realistyczne ukazanie aktorki jako eleganckiej kobiety z kwiatami we włosach, w luksusowym kostiumie o bogatych detalach oraz egzotyczne bizantyjskie motywy mozaiki w tle — to wszystko były atrakcyjne elementy, które od roku 1896 stały się charakterystyczne dla plakatów i innych grafik Muchy. Styl, który Paryżanie nazwali le style Mucha, przyniósł mu sławę na całym świecie jako jednemu z największych mistrzów secesji.
Sarah Bernhardt, zafascynowana jego sztuką, zaoferowała mu kontrakt i uczyniła go swoim osobistym grafikiem oraz doradcą artystycznym. Mucha stał się najgorętszym nowym talentem na paryskiej scenie artystycznej, poszukiwanym przez czołowych wydawców, drukarzy i galerzystów.
W 1896 roku podpisał umowę z firmą Champenois, właścicielem jednej z największych drukarni we Francji. W latach 1896–1904 w drukarni Champenois powstała większość secesyjnych plakatów i czysto dekoracyjnych paneli, zwanych panó. Niedługo potem Mucha zaczął wykorzystywać swoje projekty do dekoracji różnorodnych przedmiotów użytkowych i dekoracyjnych, mebli, a nawet architektury. Piękna, a jednocześnie finansowo dostępna sztuka Muchy zaczęła pojawiać się w domach zwykłych ludzi, którzy mogli się nią cieszyć na co dzień.

PIĘKNO HARMONII
Pod koniec lat dziewięćdziesiątych XIX wieku prace Muchy były już znane na całym świecie, a jego nazwisko było nieomylnie kojarzone z ówczesnym nurtem artystycznym – secesją. Jego dzieła cechowało osobiste, estetyczne piękno. Piękne kobiety na bogato zdobionym tle przekazywały jasny i uniwersalny przekaz – hołd dla Piękna. Dla Muchy piękno oznaczało „moralną harmonię” wizualizowaną w świecie materialnym. Rola artysty polegała dla niego na przekazywaniu tego przesłania innym poprzez emocje, które wzbudza w odbiorcach siła sztuki. Charakterystyczny styl graficzny Muchy (le style Mucha) był właśnie narzędziem, które miało oczarować widza, a zarazem stanowiło język wizualny – środek komunikacji.
Ta sekcja ilustruje wzór stylu Muchy, który wynikał z jego przekonania, że prawdziwy design powinien być ucztą dla oczu. W ramach swojej strategii stosował tzw. złoty podział, proporcję między formatem a kompozycją (2 : 3 lub 3 : 2), harmonijny kontrast kolorów, przeciwstawność form oraz ornamentalne elementy, takie jak aureole i łuki. Doskonałą kompozycję stanowiła tzw. formuła Q, termin po raz pierwszy użyty i opisany przez angielskiego historyka sztuki Briana Reade’a. Plakaty takie jak Pojišťovna Slavie (1907), Clio (1900) czy Ateliér Mucha (1897) pokazują, że Mucha bardzo często umieszczał postać kobiecą – centralny motyw – asymetrycznie w kole z aureolą. Oba elementy razem tworzą formę przypominającą literę Q, która jest jednym z najbardziej charakterystycznych znaków stylu Muchy.

APOTEÓZA OJCZYZNY I SŁOWIAŃSTWA
W 1910 roku Mucha wrócił do domu, aby zrealizować swoją wizję z młodości i pomóc swojej ojczyźnie poprzez sztukę. W ciągu poprzednich dziesięciu lat rozwijał ideę dzieła epickiego, które ukazywałoby radości i smutki historii słowiańskiej. Uważał, że dla osiągnięcia politycznej niepodległości dla Czech bardzo ważna będzie współpraca z braćmi Słowianami, dlatego starał się duchowo ich połączyć za pomocą wspólnego historycznego doświadczenia. W latach 1911–1926 Mucha pracował nad „Słowiańską epopeją”, która zawiera dwadzieścia monumentalnych płócien opisujących kluczowe epizody z historii czeskiej i słowiańskiej.
Powstanie „Słowiańskiej epopei” zbiegło się w czasie z kilkoma kluczowymi wydarzeniami XX wieku. Początek I wojny światowej w 1914 roku pogrążył Europę w chaosie. Wojna doprowadziła do rozpadu Austro-Węgier oraz powstania Czechosłowacji – nowej ojczyzny Muchy – i innych niezależnych państw słowiańskich. Sen Muchy spełnił się, a jego wizja osiągnęła apogeum na ostatnim płótnie całego cyklu, „Apoteozie Słowian: Słowianie dla ludzkości” (1926). Obraz ten celebruje zwycięską apoteozę Słowian, osiągnięcie politycznej niepodległości w 1918 roku. Mucha miał jednak jeszcze jedno pragnienie – wyznaczyć wspólny cel przyszłości Słowian – trwałą jedność oraz wysiłki na rzecz zachowania pokoju i humanizmu. Stąd podtytuł „Słowianie dla ludzkości”.
Po powrocie do ojczyzny Mucha rozpoczął prace nad dekoracją Domu Reprezentacyjnego (1910–1911). Ta sekcja zawiera studia do „Słowiańskiej epopei”, rysunki i obrazy na tematy: wojna, solidarność, wiara i uniwersalna miłość.
Alfons Mucha w trakcie swojej ponad półwiecznej kariery artystycznej stał się bardzo płodnym i wszechstronnym twórcą. Jego dorobek obejmuje słynne plakaty secesyjne, mistrzowskie dzieło „Słowiańska epopeja” (1911–1928) oraz wiele innych publicznych zamówień powstałych dla nowo utworzonej niepodległej Czechosłowackiej Republiki. Choć pracował w różnych mediach i gatunkach – zarówno „wysokiej” jak i „ludowej” sztuki – jego głównym motywem było wywoływanie miłości i wspólnoty. Jako jeden z założycieli nowoczesnej sztuki reklamowej Mucha stworzył bogaty język wizualny znany jako le style Mucha. Wymyślił także nową formę sztuki, panó – dekoracyjne panele dostępne finansowo dla szerszej publiczności. Zarówno w reklamie komercyjnej, jak i w panelach dekoracyjnych jego dzieła zawsze towarzyszyła głęboko zakorzeniona w sercu chęć komunikacji z ludźmi i sympatii do otaczającego świata. Mucha wierzył, że głównym celem sztuki jest tworzenie piękna, które definiował jako harmonię ducha i ciała, świata wewnętrznego i zewnętrznego. Był przekonany, że dobra sztuka jest na tyle silna, aby inspirować i łączyć ludzi wierzących w te same ideały – pokój i naturalny rozwój ludzkości. W toku swojej pracy twórczej Mucha przekształcił swoją miłość do życia w uniwersalną miłość do ojczyzny, braci Słowian i poczucie wspólnoty całej ludzkości. „Słowiańska epopeja” i inne dzieła powstałe po powrocie z Paryża odzwierciedlają ten duchowy rozwój.
W Domu Sztuki w Ostrawie wystawa prac Alfonse Muchy prezentowana jest po raz pierwszy. W czterech tematycznych sekcjach pokazano prawie sto siedemdziesiąt dzieł, w tym obrazy olejne, rysunki, grafiki oraz blisko sześćdziesiąt fotografii Muchy. Tak obszerny cykl nowych odbitek z oryginalnych szklanych płyt nie był jeszcze prezentowany w żadnej czeskiej galerii. Do unikatów wystawy należy też przygotowany przez Muchę szkic do obrazu nr 11 z cyklu „Słowiańska epopeja” – „Spotkanie na Křížkách” (293×262 cm), który w Ostrawie pokazany jest w światowej premierze. Kolejnym obrazem wartym uwagi jest „Alegoria sztuk dramatycznych” (1890), na stałe znajdująca się w rodzinnym mieście Muchy – Ivančicach. Ze względu na swoje rozmiary (407×168 cm) jest to drugie wystawienie tego dzieła w Czechach w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Ostrawska galeria pozyskała również unikatową wypożyczoną kolekcję od prywatnego kolekcjonera – kompletny wzornik secesyjnych motywów Muchy pod tytułem „Documents décoratifs” (1902). Zwiedzający mogą zobaczyć go na wystawie w wersji cyfrowej.
Galeria Sztuk Pięknych w Ostrawie posiada w swoich zbiorach sześć dzieł Alfonse Muchy, z których najważniejszym jest obraz „Dziewczyna w kwiatach” (1935). Pozostałe wystawione prace pochodzą z galerii, muzeów oraz prywatnych kolekcji czeskich i zagranicznych. Głównym partnerem tej wyjątkowej kulturalnej imprezy jest fundacja „Mucha Foundation”, która zarządza spuścizną artystyczną Alfonsa Muchy. Szczególne podziękowania należą się Johnowi Muchovi, wnukowi artysty, bez którego hojności i aktywnego udziału ten znaczący projekt na tak wysokim poziomie nie mógłby zostać zrealizowany w Ostrawie.

Gabriela Pelikánová

Przetłumaczone przy pomocy chatu GPT.

Kuratorzy: Tomoko Sato, Jiří Jůza
Texty: Gabriela Pelikánová
Projekt graficzny: Ian Derson Advertising
Propagacja: Ian Derson Advertising, Jana Šrubařová
Programy edukacyjne: Zuzana Jasanová